Het coalitieakkoord zet de toon voor de komende jaren: een uitgestoken hand naar de polder en beleid dat een mix vormt tussen bezuinigen en werken aan grote opgaven. De nieuwe kabinetsploeg lijkt aan de slag te willen met de grote opgaven van Nederland en roept actief op om samen te werken met de polder, bedrijven en de politiek. We zien enkele goede plannen, maar ook wij maken ons zorgen over wat de plannen betekenen voor een circulaire én inclusieve samenleving. Er is aandacht voor de circulaire economie, regeldruk en hervormingen op de arbeidsmarkt, maar hoe alles vorm krijgt en welke impact het heeft, roept nog veel vraagtekens op.

Circulair weer terug op de agenda!

Goed nieuws, de circulaire economie staat weer concreet terug op de agenda. De coalitiepartijen willen vasthouden aan een volledig circulaire economie in 2050. Dit gaat gepaard met de oproep tot minder afhankelijkheid van ondemocratische landen die overal door de plannen heen sijpelt. Circulariteit draagt hier bij uitstek aan bij, neem bijvoorbeeld de immense hoeveelheid elektronica, met daarin (kritieke) grondstoffen, die we in Nederland hebben liggen en wat we daarvan jaarlijks vernietigen.

Dat circulaire economie onder ministersverantwoordelijkheid valt, is een goede stap. Zeker aangezien de nieuwe minister van Klimaat en Groene Groei (KGG) een flinke portie ervaring en motivatie meebrengt om te werken aan de nodige transitie. Dat minister Stientje van Veldhoven-van der Meer circulariteit samenpakt met grondstoffenbeleid en industriebeleid toont een visie die verder kijkt dan circulariteit als het voorkomen van afval. Toch wringt op dat vlak ook iets: de kaderstelling afval blijft de verantwoordelijkheid van de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) Annet Bertram. Dit roept enkele vragen op: wat wordt de overkoepelende visie om afval als grondstof te zien (en wat betekent dit voor de einde-afvalstatus-discussie), wie is het aanspreekpunt voor het programma Circulaire Ambachtscentra, en voor de kringloopsector ook niet onbelangrijk: wat houdt dit in voor de UPV-systematiek? Wie is er verantwoordelijk voor, want politiek gezien geldt het credo: als iedereen verantwoordelijk is, is niemand verantwoordelijk.

Hoe we de ambities op circulair vlak gaan bereiken, blijft vooralsnog onduidelijk als de geplande bezuinigingen op het CE-budget doorgaan, en beleid vooral in Europees verband gezocht moet gaan worden. Concrete plannen zoals een verschuiving van belasting op arbeid naar grondstoffen, verlaging van btw op tweedehands en aanvullende circulaire maatregelen zijn nodig. Wij blijven hoopvol en gaan voor een constructieve samenwerking met de nieuwe minister van KGG en de staatssecretaris van I&W.

Versimpeling voor inclusieve werkgevers en meer aandacht voor LLO

Als we kijken naar de inclusieve arbeidsmarkt wil het nieuwe kabinet de huidige regeldruk voor (inclusieve) ondernemers verminderen, o.a. via de Aanpak Regeldruk en de al geplande herziening van de Participatiewet. Het kabinet wil investeren in duurzaam en verantwoord ondernemershap en wil daarbij de administratieve lasten en kosten voor bedrijven verlagen. Wij zien dit als een eerste stap richting meer erkenning én versimpeling voor inclusieve werkgevers zoals kringlooporganisaties.

We zien ook dat het nieuwe kabinet van plan is om nieuwkomers, met een grote kans op een verblijfsvergunning, al na drie maanden de mogelijkheid te geven om te mogen werken. Via Meedoenbalies kunnen zij hierbij ondersteuning krijgen met taal, vrijwilligerswerk of betaald werk, wat aansluit bij wat BKN-leden nu al doen en wat kan helpen om meer statushouders snel aan het werk te krijgen. Daarnaast wil het kabinet investeren in het onderwijs en in Leven Lang Ontwikkelen (LLO) met bijvoorbeeld individuele leerrechten. De ontwikkelingen rondom statushouders en LLO zien wij als positieve kansen waar kringlooporganisaties van nature al aan bijdragen.

Tot slot wil het kabinet blijven inzetten op meer arbeidsproductiviteit om arbeidsmarktkrapte tegen te gaan, bijvoorbeeld door te investeren in tekortsectoren en kansrijke (vanuit UWV en SZW aangewezen) beroepen. Hierin wordt de circulaire economie niet meegenomen – wat ons betreft een enorm gemiste kans, gezien binnen de kringloopsector juist veel baan- en ontwikkelkansen zijn voor mensen met een ondersteuningsvraag. De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Hans Vijlbrief) en de minister van Werk en Participatie (Thierry Aartsen) hebben flinke uitdagingen om aan te werken. We nodigen hen van harte uit om bij onze leden te komen ervaren hoe participatie, werkgelegenheid en ondernemerschap samenkomen.

Wat betekent het voor medewerkers van de kringloop?

Wat betreft de sociale zekerheid, laat het coalitieakkoord een versobering zien in de werkloosheids- en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en is het nieuwe kabinet van mening dat er keuzes gemaakt moeten worden. Dit gaat o.a. om maatregelingen rondom de WW, loondoorbetaling bij ziekte, WIA en transitievergoedingen voor werkgevers. Dit heeft vooral impact op kwetsbare medewerkers en de mensen waar het socialezekerheidsstelsel voor is bedoeld. Deze effecten blijken ook uit de analyse van het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) gezien er met verhoogde defensie-uitgaven minder wordt geïnvesteerd in de zorg en de sociale zekerheid: “Lagere inkomens gaan er iets meer op achteruit dan hogere inkomens, omdat ze meer nadeel van het hogere eigen risico hebben en minder profiteren van de nieuwe kindregeling. De inkomenszekerheid neemt af door aanpassingen in WW en WIA.” We zien helaas onvoldoende aandacht voor het perspectief van werknemers met een ondersteuningsvraag die dagelijks in kringlooporganisaties hard werken aan de toekomst van Nederland.

En nu aan de slag

Zoals geschetst zien we verschillende uitdagingen, ambities, en versoberingen samenkomen in de plannen van het kabinet. Binnen de kringloopsector komen circulariteit, inclusie en ondernemerschap samen, daarom zetten onze leden zich dagelijks in voor de toekomst van Nederland. Als branchevereniging nemen wij de uitgestoken hand van het kabinet aan om nu écht werk te maken van wat Nederland nodig heeft.